Depremin üzerinden yıllar geçti.
Takvim yaprakları değişti, gündemler yenilendi, manşetler başkalaştı.
Ama Malatya’da esnaf için zaman, olması gerektiği gibi ilerlemedi.
Çünkü bazı yaralar takvimle kapanmıyor.
Bugün birçok dükkân açık. Kepenkler kalkıyor, ışıklar yanıyor. Dışarıdan bakıldığında hayat normale dönmüş gibi görünüyor. Oysa vitrinin arkasında başka bir gerçek var: müşteri yok, para dönmüyor, borç büyüyor.
Deprem sadece binaları yıkmadı; ticaretin hafızasını da sildi. Mahalleler dağıldı, nüfus azaldı, alışveriş alışkanlıkları değişti. İnsanlar harcamayı değil, hayatta kalmayı tercih etti. Para dönmeyince esnaf da dönmedi.
Konteyner çarşılar hâlâ “geçici” denilerek kullanılıyor ama geçicilik kalıcı hâle geldi. Geçici mekânlarda kalıcı giderlerle ticaret yapılmaya çalışılıyor. Kira, vergi, sigorta, enerji… Bunların hiçbiri ertelenmiyor.
En ağır yük ise bankalara olan borçlar.
Deprem sonrası ertelenen krediler bugün esnafın sırtında daha ağır. Süre uzatıldı ama kazanç artmadı. Uzayan her ayla birlikte faiz işledi, borç büyüdü. Esnaf rahatlamadı; sadece zaman kazandı.
Bugün birçok esnaf, bankaya olan borcunu düşünürken işçisinin maaşını nasıl ödeyeceğini hesaplıyor. Maaş geciktiğinde mesele ticari olmaktan çıkıyor, vicdani bir hâl alıyor. Çünkü işçinin maaişi ertelenmez.
Ortaya Çıkan Tablo Net:
Esnaf ne işçisinin hakkını rahatça verebiliyor,
ne de bankalar alacağını düzenli tahsil edebiliyor.
Bu düzen kimseye kazandırmıyor.
Borç borçla kapatılıyor, kredi krediyle çevriliyor. Bu bir toparlanma değil, ayakta kalma çabası. Üstelik bu çaba yıllardır sürüyor.
Ama sorun sadece borç da değil.
Yapılan yeni dükkânlar küçük esnaf için planlanmış. Bakkal, berber, küçük tamirci için idare eder. Peki büyük esnaf ne yapacak? Toptancı nereye sığacak? Mobilya mağazaları , beyaz eşyacı, tekstilci bu alanlarda nasıl ticaret yapacak?
Bu soruların cevabı yok.
Yerel yönetimler de, Milletvekilleri ‘de bunun farkında. Ama esnaf ziyaretleri genelde aynı şekilde bitiyor: dinleniyor, not alınıyor, fotoğraf çekiliyor. Sonra herkes yoluna devam ediyor. Esnafın derdi, o dükkânda kalıyor.
Sorun konuşuluyor ama çözülmüyor.
Depremin üzerinden yıllar geçti ama esnaf hâlâ ilk günkü belirsizlikle yaşıyor. Yarını göremiyor, plan yapamıyor.
Gerçek bir iyileşme için artık erteleme değil, faizsiz ve uzun vadeli yapılandırmalar gerekiyor. Aynı zamanda büyük esnafı da içine alan ciddi bir ticaret planlaması şart.
Şunu unutmamak gerekiyor:
Esnaf toparlanmadan şehir toparlanmaz.
Şehir toparlanmadan da bu borçlar kapanmaz.
Yıllar geçti.
Ama Malatya esnafı için zaman hâlâ borçla ölçülüyor.
